Slaapmedicatie en narcolepsie

Het slaapwaakritme wordt aangestuurd door de biologische klok in de hersenen.

• Melatonine zorgt ervoor dat deze klok op tijd loopt. Melatonine is een hormoon dat in de pijnappelklier in de hersenen wordt gemaakt als het donker wordt. Er zijn aanwijzingen dat het toedienen van melatonine bij mensen met PWS de slaap verbeterd. Het gaat dan vooral om het inslapen. Bij doorslaapstoornissen en vroeg ochtend ontwaken is dit effect beduidend minder aanwezig. Verschillende ouders meldden dat hun kind tijdens melatoninegebruik overdag beter te hanteren was en minder gedragsproblemen vertoonde. Er bestaat geen overeenstemming over welke dosis melatonine het beste is, omdat hiernaar nauwelijks onderzoek is verricht. In de praktijk wordt aan kinderen meestal 1 of 2 mg melatonine voorgeschreven, terwijl dit bij volwassenen 3 tot 5 mg is. Het tijdstip van toediening ligt tussen 1 á 2 uur voor het gewenste tijdstip van in slaap vallen. Melatonine werkt doorgaans al vanaf de eerste dag. Als er na enkele dagen nog steeds nauwelijks of geen enkele verbetering valt te merken, kan de dosis worden verhoogd. Als melatonine vanaf het begin goed werkt, maar het effect na enkele weken langzaam afneemt, is de dosis te hoog. De dosering moet dan sterk worden verlaagd en beslist niet worden verhoogd.
• Hypnotica: bij kinderen met slaapstoornissen worden veelvuldig psychofarmaca gebruikt, terwijl hiervoor maar weinig wetenschappelijke onderbouwing bestaat. Onderzoek naar effectiviteit en veiligheid van deze middelen zijn onvoldoende bestudeerd. Kinderen met PWS hebben niet alleen vaker slaapstoornissen, maar deze zijn ook vaak van langere duur. Bij primaire slaapproblemen, dus zonder duidelijke oorzaak in organische of psychiatrische zin, worden twee groepen medicatie gebruikt, namelijk antihistaminica en benzodiazepinen. Van de eerste groep is promethazine, een ouderwets fenothiazinederivaat, de meest gebruikte, ondanks het feit dat het niet meer als slaapmiddel geregistreerd is. Het bevordert de totale hoeveelheid slaap, maar bij hoge doseringen onderdrukt het de REM-slaap. De meest gebruikte producten bij slaapstoornissen zijn de zogenaamde benzodiazepinen. Voor onderzoek moeten we echter verwijzen naar de ‘volwassen’ literatuur. Over het gebruik van benzodiazepinen bij kinderen met PWS is er, voor zover ons bekend, geen onderzoek verricht. Ondanks het feit dat benzodiazepinen niet in eerste instantie te adviseren zijn, wordt er soms toch voor gekozen om deze middelen te gebruiken. Hierbij moet de doelstelling altijd zijn: met een zo kort mogelijk durende behandeling, de nachtrust helpen herstellen. Er zijn een groot aantal verschillende benzodiazepinen in de handel, die onderverdeeld kunnen worden in hypnotische middelen, anxiolytische middelen en aanverwante verbindingen.

De hypnotische benzodiazepinen en de aanverwante verbindingen zopiclon en zolpidem worden voornamelijk bij slapeloosheid voorgeschreven. De werkzame stoffen van veel als slaapmiddel gebruikte benzodiazepinen zijn onder andere temazepam, lormetazepam, nitrazepam, flurazepam.

Sommige benzodiazepinen worden naast als slaapmiddel ook veel als kalmerend middel (ofwel als tranquillizer) bij angst en spanningen gebruikt, bijvoorbeeld oxazepam en diazepam. Wetenschappelijk onderzoek heeft als resultaat gehad dat nieuwe slaapmiddelen zijn ontwikkeld, die niet tot de groep van benzodiazepinen behoren. Zopiclon en zolpidem zijn daarvan voorbeelden. De stof zopiclon werkt farmacologisch al selectiever (gerichter) dan benzodiazepinen. Zolpidem heeft van alle beschikbare middelen het meest selectieve werkingsmechanisme. Naast deze twee groepen worden in een aantal gevallen ook antipsychotica en antidepressiva voorgeschreven voor de behandeling van slaapstoornissen. Bij deze laatste twee is er dan vaak sprake van bijkomende psychiatrische problematiek.

Het belangrijkste kenmerk van narcolepsie is een overweldigende behoefte om gedurende de dag te slapen, zelfs na voldoende nachtrust. Iemand die aan narcolepsie lijdt, wordt gemakkelijk slaperig of valt zomaar in slaap. Vaak gebeurt dit op ongepaste tijden en plaatsen. De slaapaanvallen komen gedurende de dag met of zonder waarschuwing voor en zijn onweerstaanbaar. Ze kunnen meerdere keren per dag voorkomen. De slaperigheid kan lange tijd aanhouden. Bovendien kan de nachtrust versnipperd worden doordat een persoon vaak wakker wordt. Na de diagnose kan op verschillende manieren medicatie gegeven worden, maar deze is enkel gericht op symptoombestrijding.