Mondzorg voor mensen met het Prader-Willi syndroom
woensdag 10 juni 2009 00:00
Door: Dyonne Boers, coördinerend tandarts Angst en Gehandicaptenzorg bij de Stichting Bijzondere Tandheelkunde, voorzitter onderwijscommissie Tandarts Gehandicaptenzorg.Veel voorkomende gebitsafwijkingen bij Prader-Willi syndroom zijn:
1. Slechte mondhygiëne Een slechte mondhygiëne kan verschillende oorzaken hebben:
Gedrag: doordat mensen met PWS vaak koppig zijn laten ze zich niet graag helpen bij het poetsen, en slaan het nogal eens over.
Matige motoriek: dus goed poetsen is lastiger.
Hypotonie: daardoor ontstaat een verminderde natuurlijke reiniging.
2. Meer ‘gaatjes’ De verhoogde kans op gaatjes wordt veroorzaakt door:
Voeding: vaak meer zoetmomenten per dag dan de 6 tot 7 die het gebit ongeveer aankan.
Voeding is vaak kleverig en slecht voor het gebit.
Verminderde speekselproductie: deels horend bij PWS, deels soms als bijwerking van gebruikte medicatie.
Verminderde natuurlijke reiniging: door slappe mondspieren blijft er meer voedsel in de mond achter.
3. Een stoornis in de ontwikkeling van tandglazuur
Allerlei soorten komen voor, van mild tot ernstig. Soms putjes in het glazuur, soms ontbreken hele stukken glazuur nagenoeg. Problemen met het glazuur kunnen sneller leiden tot cariës omdat er meer plaque blijft zitten en er geen beschermend glazuur is op verschillende plaatsen.Vullingen plakken hier vaak minder goed aan.
4. Verkleuring gebitselementen
Dit is vaak het gevolg van de glazuurdefecten, die sneller kleurstoffen uit voedingsmiddelen opnemen. Ook door cariës kan verkleuring ontstaan.
5. Vertraagde doorbraak gebitselementen
Dit kan op zichzelf weinig kwaad. Wel komt het regelmatig voor dat er te veel of te weinig gebitselementen in aanleg zijn. In combinatie met een smal en hoog verhemelte, kan dit leiden tot onregelmatige stand van tanden of kiezen.
6. Tandvleesontsteking
Er kan sprake zijn van oppervlakkige tandvleesontsteking of een gevorderde tandvleesontsteking.
7 Verhoogd verhemelte
8 Verminderde spreekselproductie
Verminderde speekselproductie en vrij dik speeksel geven verschillen gebitsproblemen: meer kans op gaatjes en meer kans op gebitsslijtage. Speeksel beschermt namelijk tegen beide.
9. Sterk stroperig speeksel
10. Landkaarttong (een verandering in het oppervlak van de tong)
Tandheelkundige behandeling
Angst
60 % van de Nederlandse bevolking heeft tandartsangst en de mensen met PWS vormen daar geen uitzondering op. Verder zien we bij mensen met een verstandelijke beperking sowieso meer angsten, dus ook voor de tandarts. Naar schatting zo’n 80 tot 90% van de mensen met PWS laat zich lastig behandelen door de tandarts of mondhygiënist.
Binnen de bijzondere tandheelkunde is veel expertise op dit gebied. Er wordt gebruik gemaakt van de tell-show-(feel-)do methode.
Kortom: eerst vertellen wat je gaat doen, laten voelen en dan pas echt doen. En als je dan aan de gang gaat met behandelen moet je de behandeling langzaam opbouwen. Behandelvoorwaarden zijn: schep vertrouwen, beloon positief gedrag, negeer negatief gedrag. Zorg voor een rustige, prikkelarme omgeving. Pas je tempo aan aan de patiënt.
En verder: behandel zo pijnloos mogelijk, behandel zo beheersbaar mogelijk, behandel zo voorspelbaar mogelijk en maak zo nodig gebruik van farmacologische ondersteuning.
Hoewel dit tips voor de tandarts of mondhygiënist zijn, is het toch ook goed dat u als ouder hiervan op de hoogte bent.
Hulpmiddelen
Een rubberdam is een hulpmiddel om de te behandelen gebitselementen te isoleren en zo infecties te voorkomen. Echter: mensen met Prader-Willi syndroom hebben vaak moeite met door de neus ademen, wat bij het gebruik van dit lapje wel nodig is. Dan moet de tandarts afwegen of hij dit lapje niet gebruikt, of er een gat in knipt om ademweg verder vrij te maken. Mensen met Prader-Willi syndroom hebben vaak problemen met slikken. Ook de tandarts moet hier rekening mee houden, bv. bij het koelwater van tandsteenapparaat of de boor. Vermijden waar mogelijk, anders goed water laten wegzuigen door de assistente en het hoofd niet te ver naar achteren. Bij verslikken bestaat de kans op luchtweginfecties. Een knarsplaatje kan slijtage aan de tanden voorkomen bij mensen die veel tandenknarsen.
Mondverzorging
Poetsen
Goede mondverzorging begint met een goede borstel. Minimaal 2x daags poetsen. Liever goed, op een rustig moment, dan snel en minder goed. Na het eten en voor het slapen. Gebruik tandpasta, ook als dit doorgeslikt wordt. Eventueel in overleg met tandarts of mondhygiënist kiezen voor kindertandpasta
Patronen ontwikkelen
Poetsen op hetzelfde tijdstip, dezelfde plek, dezelfde houding, dezelfde volgorde.
Zelfstandig poetsen?
Zelfstandig poetsen: bij kinderen zonder beperking wordt geadviseerd tot 9 jaar na te poetsen. Bij mensen met Prader-Willi syndroom over het algemeen altijd.
Ouders/begeleiders informeren over het belang mondverzorging en tandheelkundige zorg
Begeleiders geven over het algemeen lagere prioriteit aan mondverzorging dan ouders. Bij tandheelkundige behandelingen en met tandenpoetsen moet rekening gehouden worden met de korte aandachtsspan en koppigheid. De kleine mond geeft vaak problemen met poetsen. Een goede poetshouding is: de persoon met PWS zit op een stoel, de begeleider staat achter de stoel en houdt met één hand om de kin de lippen naar beneden (of boven) om de tanden en kiezen vrij te maken en met de andere hand te kunnen poetsen. Eventueel hoofd iets naar voren buigen, wanneer er sprake is van een extreme kokhalsneiging.
Verdere tips:
Ga minimaal 2x per jaar naar de mondhygiënist en 2x per jaar naar tandarts. Zorg voor extra aandacht voor voeding en mondverzorging. Gebruik extra fluoride. Ga naar een gespecialiseerde tandarts, liefst een in een multidisciplinaire setting. Ga tijdig naar een orthodontist voor advies. Laat zo nodig een knarsplaatje maken.
Zie voor een tandarts-gehandicaptenzorg: www.cobijt.nl Nota bene: niet in alle centra of instellingspraktijken vermeld op deze site worden mensen met een beperking behandeld en niet overal worden nog patiënten aangenomen.