Natuurlijke groei en de rol van groeihormoon

woensdag 12 oktober 2011 00:00

Kinderen met Prader-Willi syndroom zijn meestal klein. Na de geboorte valt vaak al op dat het kind klein is in verhouding tot de duur van de zwangerschap. De groeiachterstand die de kinderen hebben, halen ze niet vanzelf meer in.

In de hersenen bevinden zich 2 structuren die belangrijk zijn voor de groei. De hypofyse, een klein hormoonkliertje achter de neus, en de hypothalamus. De hypothalamus stuurt de hypofyse aan om groeihormoon te maken. Het groeihormoon komt via het bloed bij alle weefsels in het lichaam en zorgt daar voor groei. Op de kinderleeftijd is dit van groot belang. Groeihormoon heeft ook andere belangrijke invloed op de organen. Dat duurt het hele leven. Het zorgt ervoor dat de organen goed met koolhydraten, vetten en eiwitten kunnen omgaan en zorgt voor een goede stofwisseling.

In de afgelopen 10 jaar is veel onderzoek verricht naar de werking en het effect van groeihormoonbehandeling bij kinderen met PWS. In 2002 is de landelijke PWS studie gestart naar groeihormoon bij kinderen met PWS. Uit deze Randomized Controlled Trail (RCT) is gebleken dat groeihormoon behandeling de lengtegroei en body mass index (BMI) normaliseert en een gunstig effect heeft op de lichaamsamenstelling (de verhouding tussen spieren vetweefsel in het lichaam) [1, 2]. De RCT is afgelopen en is opgevolgd door de Cohort studie, waarin de kinderen gevolgd worden in hun groei, lichaamssamenstelling en ontwikkeling op de lange termijn.

In Nederland mogen kinderen met PWS vanaf de leeftijd van 6 maanden beginnen met groeihormoon behandeling. Groeihormoon is opgelost in een vloeistof die elke avond met een klein prikje net onder de huid moet worden ingespoten. Dit is na enige instructie prima door ouders te doen. Elke 3 maanden vindt controle plaats om de groei goed in de gaten te houden. Kinderen worden gemeten en gewogen en de prikplaatsen worden bekeken. Aan de hand van de lengte, het gewicht en het effect van de behandeling kan de dosering groeihormoon aangepast worden.

Polysomnografie

Voordat een kind mag beginnen met groeihormoon, wordt altijd eerst een slaaptest gedaan. Een slaaptest wordt ook wel een polysomnografie (PSG) genoemd. Tijdens een polysomnografie worden de slaap en de hersenactiviteit van een kind geobserveerd. Wij hebben gevonden dat kinderen met Prader-Willi syndroom vaak korte ademstops (apneus) hebben tijdens de slaap [3]. Dit kan 2 oorzaken hebben. Ofwel de oorzaak ligt in de hersenen en heeft met het aansturen van de ademhaling te maken; we noemen dit een centrale apneu. Of het kan zo zijn dat de oorzaak in de keelholte ligt, door slappe spieren van de luchtpijp en/of grote amandelen; we noemen het dan een obstructieve apneu.

Tijdens een PSG kan onderscheid gemaakt worden in het soort apneu, de duur en de ernst ervan. Zijn er bij uw kind veel obstructieve apneus, dan is het raadzaam om bij de Keel-, Neus- en Oorarts de amandelen te laten beoordelen. Er kan worden besloten de groei van de amandelen goed in de gaten te houden of om ze eruit te halen. Bij veel centrale apneus is het vooral belangrijk dat u weet dat uw kind dit heeft, zodat u bij een verkoudheid, als uw kind mogelijk ook last van zijn of haar keel heeft, hier extra rekening mee kunt houden. Een bezoek aan de huisarts is dan altijd aan te bevelen.

Metyrapontest

Sinds een aantal jaren is bekend dat de werking van de bijnieren bij kinderen met Prader-Willi syndroom verminderd kan zijn [4]. Aan de bovenkant van de nieren zit een kleine klier, de bijnier. Dit kleine orgaantje maakt verschillende hormonen. In het centrale deel wordt het stresshormoon (cor tisol) gemaakt. Dat deel wordt aangestuurd door de hypofyse. In ongeveer 60% van de kinderen met PWS werken de bijnieren onvoldoende ten tijde van ziekte of stress [4]. Dit betekent dat wanneer het lichaam hard moet werken bij koorts, een operatie, ziekte of ernstige psychische stress, de bijnieren onvoldoende stresshormoon (cortisol) maken om de bloeddruk op pijl te houden en genoeg brandstof voor het lichaam te maken. Dit kan ernstige gevolgen hebben (shock).

De werking van de hypofyse-cortisol wordt getest via een metyrapontest. Tijdens een metyrapontest wordt er metyrapon via een infuus ingespoten en komt het lichaam in een fictieve stress situatie. Via een ander infuus wordt er op vaste tijdstippen bloed afgenomen. Er wordt bekeken of de hypofyse voldoende hormonen maakt en in het bloed afscheidt die de bijnieren aan het werk moeten zetten om cortisol te maken en het lichaam in een stabiele situatie te houden. Deze test wordt op de intensive care uitgevoerd zodat een kind goed bewaakt wordt. De uitslag van de test laat zien hoe hard een kind hydrocortison tabletjes nodig heeft ten tijde van stress. De metyrapontest zegt iets over de functie van de bijnieren op dat moment. Het zou kunnen zijn dat bij een test op een later moment de uitslag anders is.

De metyrapontest en de polysomnografie kunnen tegelijkertijd in één nacht, uitgevoerd worden.

Puberteit

In het kader van de groei en ontwikkeling van een kind past ook de puberteit. De ontwikkeling van schaamhaar, okselbeharing, puistjes en een volwassen lichaamsgeur komt door hormonen die gemaakt worden in de buitenste rand van de bijnieren (androgenen). Voor jongens en meisjes is dit gelijk, alleen begint het bij meisjes vaak eerder. De eierstokken maken vrouwelijke hormonen (oestrogenen en progestagenen) die zorgen voor borstontwikkeling en na een paar jaar de menstruaties. De teelballen maken het mannelijke hormoon testosteron dat zorgt voor een lage stem, meer spierontwikkeling en mannelijke beharing. Kinderen met PWS komen vaak laat of niet in de puberteit. Meestal komt de puberteitsbeharing wel op gang bij kinderen met PWS [5]. De androgenen werken meestal goed en zorgen voor een normaal volwassen beharingspatroon.

De mannelijke en vrouwelijke hormonen zijn vaak wel meetbaar in het bloed maar erg laag. Hierdoor hebben veel meisjes weinig borstontwikkeling en geen menstruatie. Jongens hebben vaak kleine teelballen en een onvolgroeide penis. De ontwikkeling naar een volwassen lichaam begint dus wel, maar zet niet door. Mannelijke en vrouwelijke hormonen zijn ook belangrijk voor de ontwikkeling van sterke botten en het algemeen welbevinden. Als tijdens een dexascan een lage botdichtheid wordt gemeten, wordt overwogen om mannelijke of vrouwelijke hormonen te starten.

 Nienke Bakker Stichting Kind en Groei
www.kindengroei.nl
www.groeienco.nl

Referenties
1. Festen, D.A., et al., Randomized controlled GH trial: effects on anthropometry, body composition and body proportions in a large group of children with Prader-Willi syndrome. Clin Endocrinol (Oxf), 2008. 69(3): p. 443-51.
2. de Lind van Wijngaarden, R.F., et al., Efficacy and safety of long-term continuous growth hormone treatment in children with Prader-Willi syndrome. J Clin Endocrinol Metab, 2009. 94(11): p. 4205-15.
3. Festen, D.A., et al., Sleep-related breathing disorders in prepubertal children with Prader- Willi syndrome and effects of growth hormone treatment. J Clin Endocrinol Metab, 2006. 91(12): p. 4911-5.
4. de Lind van Wijngaarden, R.F., et al., High prevalence of central adrenal insufficiency in patients with Prader-Willi syndrome. J Clin Endocrinol Metab, 2008. 93(5): p. 1649-54.
5. Siemensma, E.P., et al., Pubarche and Serum Dehydroepiandrosterone Sulfate Levels in Children with Prader-Willi Syndrome. Clin Endocrinol (Oxf).